Thế là lãi suất đã đi hết chu kỳ giảm gấp gáp 1 năm qua, thủng đáy COVID, về mức thấp nhất lịch sử (chart 1). Việt Nam là nước đang phát triển hiếm hoi đã mạnh dạn hạ ls sớm và nhiều lần để hỗ trợ tăng trưởng, trong khi FED và đa số NHTW toàn cầu vẫn neo ls ở đỉnh để kìm lạm phát. Cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, nền ls VN giảm thấp hơn Mỹ (chart 2). Thử nghiệm chính sách mạnh bạo này đã có kết quả và có thể cả hậu quả.
Lãi suất là công cụ mạnh nhất để lái dòng tiền trong nền kinh tế. Hạ ls thấp đồng nghĩa với kích thích/ép dòng tiền rời hang phòng thủ gửi NH, tràn ra nền kinh tế qua các hoạt động đầu tư và đầu cơ. Trong đó, chứng khoán luôn là kênh đầu tiên dòng tiền tìm tới (chart 3, 4), sau đó là tiêu dùng, sản xuất kinh doanh, rồi từ từ tràn sang cả BĐS giúp KT phục hồi. Đó là kịch bản hoàn hảo, giống chu kỳ phuc hồi lành mạnh 2013-2016.
Nhưng kích thích mạnh và hạ ls quá nhanh sẽ luôn tiềm ẩn rủi ro. Lạm phát sau khi xuống thấp đang trèo lên 4% và hứa hẹn tăng tiếp các tháng tới (chart 5). Các điễn đàn tiền ảo sôi động từ đầu năm và VN lọt top 3 các nước nhiều người chơi COIN nhất thế giới. USD âm thầm tăng 3 tháng rồi bất ngờ tăng vọt trong tháng 4 (chart 6). Vàng cũng liên tục nhảy múa lên đỉnh lịch sử, bà con nô nức mua gom tới mức SBV phải xuât kho bán ra sau hơn 10 năm. Chung cư Hà Nội sốt giá, BĐS nhiều nơi rục rịch tăng.
Bà con cả nước như cuốn vào một cuộc FOMO, phải mua ngay cái gì đó, cái gì cũng được, trừ giữ VND. Cả xã hội sôi nổi trong cuộc đầu cơ tài sản, ai cẩn trọng thì mua vàng/USD cất tủ. Dại nhất là ai ôm tiền gửi NH, mỗi ngày mở mắt, nghe giá mọi thứ tăng trên media, thấy như mất một thứ gì. Niềm tin ở VND 10 năm tạo dựng có lẽ đang mất dần đi khi ls hạ quá sâu.
Trên thị trường ngoại hối, khối FDI xuất siêu 48 tỷ/28 tỷ tổng xuất siêu cả nước 2023 đang rút bớt vốn về, để ở nơi lãi suất cao hơn Việt Nam (chart 7). Trên sàn CK, khối ngoại bán ròng kỷ lục hơn 2 tỷ USD trong một năm qua và hơn 1 tỷ USD riêng 2024 trong khi chúng ta tung hô và hy vọng tiền ngoại đổ vào khi lộ trình EM đang tới gần hơn (chart 8 ).
Cuộc khủng hoảng thanh khoản 2022 của Việt Nam cũng bắt đầu từ việc giữ lãi suất thấp và cố kìm tỷ giá bằng việc bán ra lượng lớn ngoại tệ. Kết quả là thanh khoản VND thiếu hụt rất lớn dẫn tới cả lãi suất và tỷ giá cùng mất kiểm soát và tăng bùng nổ trong Q3. Tất cả cộng hưởng với với đại án SCB, VTP trong tháng 10 đánh sập thanh khoản hệ thống, TTCK, BĐS và cả tăng trưởng kinh tế.
Ở bối cảnh vĩ mô hiện tại, dự trữ ngoại hối chỉ còn dưới 90 tỷ (chart 9 - nguồn IMF), vừa đủ mức tối thiểu 3 tháng nhập khẩu theo tiêu chuẩn an toàn của IMF. Vì thế SBV đã để tỷ giá "linh hoạt" giảm 4.9% từ đầu năm, nhưng giảm hơn nữa sẽ tác động tiêu cực lên lạm phát, nợ nước ngoài, và lung lay niềm tin vào VND. Vì thế quyết định can thiệp qua đấu thầu vàng và bán USD spot đầu tuần sau là một lựa chọn bắt buộc dù không mong muốn của SBV. Vàng và USD bán ra đều làm giảm dự trữ ngoại hối, đồng thời hút thanh khoản VND về, tiếp tục gây áp lực lên lãi suất.
Việt Nam, với độ mở rất lớn về kinh tế và tài chính, sẽ luôn chịu áp lực lớn từ xu hướng lãi suất và dòng chảy vốn toàn cầu. Mong muốn chủ quan ép lãi suất giảm sớm và sâu để thúc đẩy tăng trưởng đi ngược hoặc lệch quá xa khỏi xu hướng toàn cầu có thể phải trả giá bằng bất ổn vĩ mô, mất giá đồng tiền, lạm phát, và cuối cùng đánh mất cả tăng trưởng. Nới lỏng và kích thích quá mức của giai đoạn 2007-2010 đã phải trả giá bằng bất ổn vĩ mô và khủng hoảng hệ thống ngân hàng 2011-2013 và gần nhất là nới lỏng 2021-2022 dẫn tới mất thanh khoản cuối 2022.
Ví dụ về điều hành tốt chính là giai đoạn hậu khủng hoảng 2013-2019 khi kinh tế tăng trưởng lành mạnh với chính sách điều hành vĩ mô thận trọng, luôn duy trì lãi suất đủ hấp dẫn để ổn định tỷ giá, ổn định lạm phát. Từ đó, kinh tế Việt Nam phát huy tốt các tiềm lực và một cách tự nhiên thu hút các dòng vốn FDI, FII, tạo điều kiện tăng dự trữ ngoại hối, tăng thanh khoản và có điều kiện giảm dần lãi suất. Vĩ mô ổn định cũng là điều kiện cần để DN mở rộng sản xuất kinh doanh, người dân mạnh dạn tiêu dùng và đầu tư.
Còn những giai đoạn ưu tiên tăng trưởng và nới lỏng quá mức như 2007, 2009, 2021 thường tạo sóng đầu cơ lớn nhưng không bền. Đa số người dân bị lãi suất thấp ép phải vội vã đi mua tài sản, bị cuốn vào các con sóng đầu cơ, cuối cùng thường chịu mất mát lớn hơn nhiều so với sự mất giá của nắm giữ VND.
Ổn định vĩ mô và cụ thể là giữ niềm tin vào VND là điều kiện cần để một quốc gia đang phát triển có độ mở cao như VN có thể duy trì tăng trưởng bền vững. Vấn đề là chúng ta có còn nhiều dư địa và công cụ để làm điều này ngoài việc tăng lãi suất trở lại và hy vọng FED sớm nới lỏng (điều ko ai dự báo được thời điểm)? Câu hỏi quan trọng là SBV sẽ cần bán ra bao nhiêu ngoại tệ/vàng, ảnh hưởng tới thanh khoản ntn và lãi suất sẽ phải tăng bao nhiêu?
PS: Dân ngoại đạo mạnh dạn nói về Vĩ mô, mong được các anh chị em góp í và trao đổi để vỡ ra thêm.



