Thuật ngữ GAP chắc hẳn không còn xa lạ với nhiều nhà đầu tư chứng khoán, chúng ta thường được nghe VNINDEX tạo GAP tăng hay giảm và có xu hướng lấp GAP, vậy GAP là gì? Nó có ý nghĩa như thế nào? Cách giao dịch với GAP? Có phải GAP nào cũng được lấp, và chúng ta có nên chờ thời điểm lấp GAP mới giao dịch?
Vì bài viết khá dài nên mình sẽ chia thành 2 phần và chia sẻ dần, hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu phần đầu tiên nhé.
GAP là gì?
GAP là khoảng trống giá giữa 2 phiên giao dịch (2 cây nến) liên tiếp, khoảng trống này được xác định bởi giá đóng cửa của cây nến phía trước và giá mở cửa của cây nến phía sau. Trong đó:
- Gap Up (Gap tăng giá): Xuất hiện khi giá mở cửa phiên sau cao hơn giá đóng cửa phiên trước.
- Gap Down (Gap giảm giá): Xuất hiện khi giá mở cửa phiên sau thấp hơn giá đóng cửa phiên trước.
Hiểu một cách đơn giản, GAP là một khoảng trống, xuất hiện khi giá đột ngột biến đổi, tạo ra một cú nhảy vọt tăng hoặc giảm về giá (Hình 1)
Các loại GAP trong chứng khoán
Trong phân tích kỹ thuật, GAP thường xuất hiện dưới 5 dạng khác nhau, mỗi dạng lại có đặc điểm và ý nghĩa riêng trong việc phân tích. 5 dạng GAP bao gồm:
Common GAP
Common GAP hay còn gọi là GAP thường, GAP phổ thông,… Loại này mang tính khoảng trống tạm thời, xuất hiện thường xuyên ngay cả trong điều kiện bình thường của thị trường chứng khoán. Common GAP thường xuất hiện khi cổ phiếu đi ngang và dao động trong các phạm vi hẹp (Sideway).
Thông thường, Common GAP sẽ được lấp đầy không lâu sau đó và không có đột biến về khối lượng giao dịch. Khoảng cách của GAP sẽ không quá cách biệt. GAP này được coi là tín hiệu khá yếu và không ảnh hưởng nhiều đến xu hướng giá.
Breakaway GAP
Breakaway GAP hay còn gọi là GAP phá vỡ, xảy ra khi giá phá vỡ vùng giao dịch ổn định, báo hiệu cho sự bắt đầu của một xu hướng mới, khi có các thông tin, sự kiện bất ngờ tác động lớn đến thị trường. Những thông tin này khiến tâm lý nhà đầu tư thay đổi nhanh chóng, xu hướng giá cũng chuyển sang hướng khác. Giá có thể đang đi ngang hoặc đang trong xu hướng tăng rồi đột ngột chuyển sang xu hướng giảm hoặc ngược lại.
Khoảng trống giá phá vỡ đi kèm với khối lượng giao dịch lớn cho thấy sự chuyển hướng mạnh mẽ của thị trường. Điểm phá vỡ sẽ trở thành ngưỡng hỗ trợ mới nếu khoảng trống giá phá vỡ đi lên. Trong trường hợp khoảng trống giá phá vỡ đi xuống, điểm phá vỡ sẽ thành ngưỡng kháng cự.
GAP phá vỡ có thể được lấp đầy hoặc không, nhưng nếu một đợt retest khoảng trống giá xuất hiện thì sẽ là một dấu hiệu tích cực mở ra cơ hội đầu tư sinh lời hiệu quả.
Runaway GAP
Runaway GAP (Continuation GAP) hay còn gọi là khoảng trống giá tiếp diễn thường xuất hiện ở giữa một xu hướng tăng/giảm đã được hình thành rõ rệt trước đó, và báo hiệu giá sẽ tiếp tục đi theo xu hướng hiện tại. Khoảng trống giá tiếp diễn có ít khả năng được lấp đầy và thường có khối lượng giao dịch vừa phải. GAP tiếp diễn sẽ là một GAP Up nếu trong một xu hướng tăng và ngược lại.
Khi xuất hiện trong xu hướng tăng, GAP tiếp diễn hay GAP Up cho thấy dấu hiệu bên mua đang chiếm ưu thế, những người đứng ngoài dần mất kiên nhẫn, họ không thể chờ đợi khi thấy giá tăng và quyết định mua vào vì cho rằng khả năng cao giá sẽ không điều chỉnh trở lại.
Ngược lại trong xu hướng giảm, GAP tiếp diễn hay GAP Down sẽ cho thấy bên bán đang chiếm ưu thế, tâm lý bi quan của những nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu khiến họ có xu hướng quyết định bán ra mạnh vì nghĩ rằng khả năng cao giá sẽ không phục hồi.
Quan sát với nhóm Thực phẩm vẫn chưa hết hot thời gian gần đây, điển hình với trường hợp của DBC (Hình 2), ta có thể dễ dàng nhìn thấy 2 loại GAP phá vỡ và GAP tiếp diễn. Sau khi hình thành cụm nến đảo chiều Morning Star ngày 23/6, cùng với giá thịt heo tăng do thiếu hụt nguồn cung và chi phí chăn nuôi tăng, DBC đã liên tục tăng mạnh tạo GAP. 2 GAP đầu báo hiệu cho sự đảo chiều, bắt đầu một xu hướng mới, đến GAP thứ 3 càng củng cố cho xu hướng này. Với xu hướng giá mạnh mẽ hiện tại, các khoảng trống có thể sẽ không được lấp đầy ngay.
Exhaustion GAP
Exhaustion GAP hay khoảng trống giá suy kiệt thường xuất hiện ở cuối một xu hướng tăng hoặc giảm, báo hiệu sự kết thúc của xu hướng hiện tại và bắt đầu một xu hướng mới. Khoảng trống giá suy kiệt thường đi kèm với khối lượng giao dịch lớn. Đồng thời, giá mở cửa của ngày hôm sau và giá đóng cửa của ngày hôm trước có sự chênh lệch lớn. Thông thường khi GAP kiệt sức xuất hiện thì phải một vài phiên sau mới chính thức tạo đỉnh hoặc đáy. Và vì GAP này nằm ở gần vị trí đỉnh, đáy do đó nó sẽ bị lấy đầy ngay sau đó một thời gian.
Exhaustion GAP với khối lượng giao dịch lớn (volume) là một dấu hiệu có tính xác nhận cao. Nhưng để đảm bảo được tính chính xác vẫn cần sự xác nhận của đường xu hướng. Các nhà đầu tư nên xem xét, canh bán cổ phiếu ở những phiên sau đó nếu xuất hiện tín hiệu nến tiêu cực hoặc canh mua khi có dấu hiệu đảo chiều từ giảm sang tăng.
Ví dụ với LCG (Hình 3) sau một xu hướng giảm kéo dài, phiên 16-17/6 giảm mạnh tạo GAP với khối lượng lớn hơn mức trung bình 20 phiên, sau đó đà giảm có phần chững lại, RSI quá bán, mở ra một đợt hồi phục, GAP kiệt sức được lấp đầy ngay sau đó. Hiện tại giá đang đi ngang và đã thoát khỏi xu hướng giảm, thuộc nhóm có trạng thái khỏe hơn thị trường chung những phiên gần đây, là cơ hội chúng ta có thể chú ý thời gian tới.
Island Reversal
Island Reversal (Hòn Đảo Đảo Chiều) là mô hình gồm một hoặc nhiều nến nằm cách biệt và ngăn cách với phần còn lại của biểu đồ bằng những khoảng trống (GAP). Mô hình này có thể xuất hiện trong cả hai xu hướng tăng hoặc giảm. Nếu xuất hiện khi giá tăng, mô hình cho tín hiệu đảo chiều sang giảm và ngược lại. (Hình 4-5)
Mô hình xuất hiện sau một xu hướng rõ ràng, tăng hay giảm đều được. Đầu tiên biểu đồ xuất hiện một khoảng trống. Sau khi tạo khoảng trống, giá tiếp tục di chuyển theo xu hướng và tạo ra một hoặc nhiều cụm nến di chuyển trong phạm vi nhất định. Khối lượng tăng dần và xu hướng giá bắt đầu yếu đi. Biểu đồ xuất hiện tiếp một khoảng trống và giá di chuyển ngược với xu hướng ban đầu.
Giao dịch với mô hình này chúng ta cần chắc chắn rằng các khoảng gap phải thật rõ ràng, đuôi các nến không được chồng lên nhau. Chúng ta sẽ tìm cơ hội thoát hàng khi mô hình xuất hiện tại đỉnh và mua lên khi nó xuất hiện tại đáy ngay khi mô hình tạo ra gap thứ hai. Trong trường hợp mua lên, chúng ta nên đặt stoploss phía dưới các đáy nến của mô hình.
Nguyên nhân xuất hiện GAP?
Xét trong điều kiện bình thường, giá đóng cửa của phiên trước đó sẽ là giá mở cửa của phiên ngay sau. Tuy nhiên, sự tăng giảm nhiều bước trong giá mở cửa của phiên sau so với giá đóng cửa của phiên trước sẽ tạo ra khoảng trống giá (GAP) trên biểu đồ.
Trên đồ thị, GAP thường xuất hiện trong những thời điểm sau:
Vào phiên giao dịch ngày thứ 2: Thị trường không giao dịch vào 2 ngày thứ 7 và chủ nhật. Trong thời gian nghỉ có thể xuất hiện những sự kiện đột ngột gây chấn động đến kinh tế hoặc chính trị… gây ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư, sự hưng phấn hay hoảng loạn quá mức sẽ tạo ra hiện tượng mở GAP trong chứng khoán.
Khi có thông tin nóng và bất ngờ gây ảnh hưởng lớn đến thị trường. Một số trường hợp có thể kể đến như: doanh nghiệp lớn phá sản, sự sáp nhập của 2 công ty lớn, tin tức vĩ mô ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực đến thị trường…
Ví dụ phiên giao dịch thứ Hai đầu tuần (13/06) đón nhận thông tin chỉ số CPI tháng 5 của Mỹ đạt đỉnh lịch sử 8,6%, mức cao nhất kể từ T12/1981 khiến các thị trường Mỹ và Châu Á đồng loạt lao dốc. Trước áp lực quá lớn như vậy, VN-Index không tránh khỏi phiên bán tháo mạnh của nhà đầu tư. Mở phiên tạo GAP giảm hơn 30 điểm và kể từ đó, giao dịch một chiều theo hướng đi xuống, cuối cùng đóng cửa thấp nhất ngày. Kết thúc phiên giao dịch, VN-Index rơi 57 điểm. Và sau gần 2 tháng giao dịch, giờ chỉ số mới bắt đầu quay trở lại và có xu hướng lấp GAP này. (Hình1)
Ngoài ra, vào các dịp nghỉ lễ với khối lượng giao dịch biến động thất thường cũng dễ gây xuất hiện GAP. Nguyên nhân bởi thời gian này các ngân hàng đều nghỉ lễ, tâm lý nhà đầu tư muốn rút tiền về.
Một lý do khác đó là phiên trước cổ phiếu tăng/giảm hết biên độ, chất trần bên mua hoặc chất sàn bên bán hàng triệu cổ, khối lượng đó được đẩy sang ngày hôm sau khiến lượng cung/cầu quá lớn ngay đầu phiên tạo GAP. Điều này có thể thường xuyên nhìn thấy ở những dòng cổ phiếu mang tính đầu cơ cao như họ FLC, TGG.. với những chuỗi trần sàn không lối thoát. Hay thêm 1 ví dụ gần nhất với cổ phiếu HSG phiên ngày hôm qua tăng trần từ sớm, thậm chí chất bên mua hơn 5 triệu cổ cuối phiên ATC. Tiếp nối lực mua này sang sáng ngày hôm nay, giá khớp ATO của HSG đã tăng tiếp gần 3% từ đầu phiên so với giá đóng của ngày hôm qua. (Hình 2)
Ý nghĩa của GAP
GAP được xem là một chỉ báo quan trọng trong phân tích chứng khoán, đóng vai trò hỗ trợ phân tích xu hướng giá cổ phiếu, thông tin về khối lượng của GAP cung cấp cho các nhà đầu tư tín hiệu về sức mạnh của giá, từ đó giúp chúng ta có thể quyết định các điểm vào lệnh, chốt lời, cắt lỗ chính xác.
Tuy nhiên không chỉ báo nào có sự chính xác tuyệt đối mà nó cũng chỉ mang tính xác suất. Do đó ta cần sử dụng kết hợp thêm một số chỉ báo khác trong phân tích kỹ thuật như RSI, các đường MA, kháng cự – hỗ trợ,.. để việc xác định xu hướng giá càng chính xác hơn, nắm được tâm lý của số đông trong thời điểm đó, từ đó đưa ra đánh giá chính xác cũng như quyết định giao dịch hợp lý.
Xu hướng lấp GAP trong chứng khoán
Xu hướng khoảng trống giá được lấp đầy có nghĩa là giá đã quay trở lại bằng với mức giá trước khi xuất hiện GAP. Hiện tượng này còn gọi là lấp GAP.
Khoảng trống giá thường bị lấp đầy do một vài nguyên nhân sau:
Sự tăng vọt bất thường của sức mua/bán: Sự tăng vọt bất thường của khối lượng mua/bán là một trong những nguyên nhân tạo GAP và tất yếu ngay sau đó giá sẽ điều chỉnh, dẫn đến lấp GAP. Nếu sự tăng vọt hay giảm mạnh của giá nhưng không kèm theo sự xuất hiện của ngưỡng hỗ trợ hay kháng cự nào thì lúc này hiện tượng lấp GAP có thể không xảy ra. Vì khi giá tăng/giảm mạnh, nó sẽ có xu hướng quay trở lại các vùng kháng cự và hỗ trợ để retest nhằm khẳng định xu hướng giá hiện tại trước khi tiếp tục tăng hoặc giảm. Sự điều chỉnh này là cơ hội để khoảng trống giá được lấp đầy.
Ngoài ra, các dạng GAP chính bản thân chúng cũng cho thấy khả năng lấp đầy khoảng trống. GAP kiệt sức có khả năng bị lấp đầy cao vì chúng báo hiệu sắp kết thúc một xu hướng. Còn GAP tiếp diễn và GAP phá vỡ thì xác nhận hướng của xu hướng hiện tại nên khả năng lấp đầy là khó hoặc chỉ lấp GAP một phần.
Tóm lại, hiện tượng lấp GAP có thể xảy ra hoặc không, lấp một phần hoặc lấp đầy. Và thời gian lấp GAP có thể là ngay lập tức khi GAP hình thành hoặc sau một vài phiên giao dịch sau đó hoặc thậm chí là khá lâu.
Trường hợp GAP hình thành tại các khu vực mô hình giá thì thông thường sẽ được lấp đầy nhằm hoàn thiện mô hình.
Cách giao dịch hiệu quả với GAP?
Vì không có một quy luật cụ thể nào cả nên việc vận dụng GAP trong giao dịch đòi hỏi phải thật cẩn trọng. Để đạt hiệu quả cao nhất, khi giao dịch với GAP, bên cạnh việc xác định khoảng thời gian lấp đầy thì chúng ta cần xác định GAP đó có nằm trong vùng hỗ trợ, kháng cự hay các mô hình giao dịch quen thuộc nào không.
Trong trường hợp GAP trùng với những mức cản này thì xu hướng giá sẽ quay lại để lấp GAP và cũng là để xác nhận lại chính xác trước khi tăng hoặc giảm theo xu hướng. Còn khi GAP xuất hiện tại các khu vực mô hình giá thường có xu hướng lấp đầy để hoàn thành mô hình.
Đối với hai loại GAP thường gặp như: Exhaustion GAP và Common GAP, khả năng lấp đầy là rất lớn, do đó, chúng ta cần học cách xác định các loại GAP này để quá trình giao dịch trở nên dễ dàng hơn.
Những lưu ý khi giao dịch với GAP?
GAP xuất hiện trên thị trường chứng khoán vì nhiều lý do, tuy nhiên, không phải lúc nào nó cũng phản ánh đúng xu hướng diễn biến của thị trường. Vì vậy, để đầu tư an toàn, chúng ta cần lưu ý một số điểm sau:
Khi giao dịch với khoảng trống giá, chúng ta nên quan sát khối lượng giao dịch, đồng thời kết hợp với các chỉ báo kỹ thuật khác như đường MA, RSI, MACD,.. để xác nhận tín hiệu chính xác hơn.
GAP tiếp diễn (Runaway GAP) đôi khi sẽ bị nhầm lẫn với GAP suy kiệt (Exhaustion GAP) và sau đó thị trường sẽ di chuyển theo 2 hướng khác nhau. Vì vậy nên đặc biệt chú ý đến khối lượng để phân biệt 2 loại GAP nói trên để tránh mắc bẫy. Trong trường hợp là GAP tiếp diễn, khối lượng giao dịch sẽ trung bình và thấp. Ngược lại, nếu là GAP suy kiệt, khối lượng giao dịch sẽ lớn hơn nhiều.
Cần xác định được chính xác các mức hỗ trợ và kháng cự theo các dạng của GAP để tiến hành vào lệnh phù hợp. GAP không phải lúc nào cũng được lấp đầy và thường lấp đầy trong những khoảng thời gian dài ngắn khác nhau. Vì vậy, không phải lúc nào xuất hiện GAP là ngay lập tức mở lệnh mua hoặc bán, để tránh mắc những sai lầm khiến ảnh hưởng xấu đến tài khoản đầu tư.
