3 CHỈ SỐ NÊN NHÌN ĐẦU TIÊN, KHI SOI BÁO CÁO TÀI CHÍNH (BCTC) CỦA MỘT DOANH NGHIỆP!
Gần đây khi phân tích public một số cổ cánh, Ad có nhận được nhiều câu hỏi, comments đại loại như: "Ad ơi khi kiểm tra BCTC của công ty, em thấy nhiều quá nên đọc từ đâu ạ?" hay "Các chỉ số tài chính cái nào quan trọng hơn để xem xét?"...Tóm lại tút này lên sóng, để giải đáp phần nào thắc mắc của các hommies về vấn đề này.
Theo kinh nghiệm cá nhân Ad thì trước khi đi sâu về các phần như: Doanh thu, lợi nhuận, vay nợ, định giá...blable. Thị Ad sẽ check nhanh 3 ông Phúc Lộc Thọ theo thứ tự: ROE, ROA, ROIC này. Một doanh nghiệp Ad nghĩ không cần phải doanh thu lợi nhuận nghìn tỉ hay vốn chủ to đùng lấy thịt đè người...Mà một công ty tuyệt vời, nếu nôm na chỉ cần nhìn 3 chỉ số này lớn (tùy đặc thù ngành) + tăng trưởng liên tục là ổn áp. Vì nó thể hiện doanh nghiệp đấy đang mang lại giá trị cho cổ đông nắm giữ qua các quý, năm...
1. ROE (Return On Equity): Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu đại khái là một chỉ số đo lường mức độ hiệu quả của việc sử dụng vốn chủ trong doanh nghiệp. Lợi nhuận ở đây lấy lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp, vốn chủ sở hữu bao gồm: vốn góp cổ đông, lợi nhuận chưa chia, chênh lệch tài sản tăng giá, quỹ đen, quỹ đỏ...
ROE các bác check thường trên các BCTC hoặc các trang Tài chính - Chứng khoán...Nó cho thấy với 100 đồng vốn của doanh nghiệp thì sau 1 năm thu xèng về mấy đồng? Vài đồng hay vài chục thì là do năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc thù ngành, thị trường...Một doanh nghiệp có chỉ số ROE ổn định nhiều năm ở mức cao, có thể xem như một dấu hiệu cho thấy vốn được sử dụng hiệu quả.
Như Ad nói bên trên về việc ROE cao hay thấp chỉ mang tính tương đối nên so với các công ty cùng ngành để thấy tương quan ví dụ: nếu xem HPG thì phải soi ROE của HSG, NKG, TLH...để đánh giá được việc sự dụng đồng vốn của nhà anh Long với mấy bác cùng ngành. Bên cạnh đó một số ngành đặc thù hay mang tính phòng thủ (điện nước...) thì ROE sẽ thấp hoặc cực thấp: POW Ad có chém mấy tuần trước là một ví dụ (ROE 2019 là 8.5), một số cổ phiếu ngành nước BWE, VSI, BDW...thì ROE cũng không hơn là bao thường <15. Ngược lại mấy ông mang tính chiến đấu cao: công nghệ thông tin, thương mại, bán lẻ...thì ROE năm tầm 2x, 3x là quá easy và nhớ theo dõi sự tăng trưởng hằng năm thêm nhé các hommies (y)
2. ROA (Return On Assets): Chỉ số thứ 2 Ad lướt soi, chỉ khác một xíu so với thằng Rờ O Em thì Rờ O Anh có sự thay đổi nhẹ ở mẫu số. Bằng việc xét đến Assets (tổng tài sản). Tổng tài sản ở đây bao gồm: tài sản cố định (bàn ghế, máy móc, nhà xưởng...) và tài sản lưu động (tiền mặt, tiền thu nợ, tiền gửi bank...). Nhìn sơ sơ ta cũng có thể thấy được ROA thường sẽ thấp hơn ROE vì tính thêm phần tài sản cố định vào. Tóm lại nó cho bạn biết với 100 đồng tổng tài sản của công ty, một năm thu lại bao nhiêu đồng lãi?
Thì cũng chả khác mấy ROE nên ace chú ý thêm phần tài sản cố định nhé! Thường mấy bác đầu tư lớn vào tài sản khấu hao mạnh như: HPG đầu tư vào tổ hợp nhà máy Dung Quất gần đây thì ROA sẽ giảm khá mạnh hay đại ca Vingroup đầu tư vào Vinfast, Vinsmart, VinUni...từ đấy đẩy ROA của VIC về còn đâu <2...Một số ví dụ nhẹ cho ace hiểu được, thường mấy ngành vậy phải chấp nhận ROA hơi thấp vì đầu tư tài sản nhiều khấu hao dần để tăng sức cạnh tranh, kéo lợi nhuận bền vững về lâu, về dài. Ngược lại mấy ông thần ở ngành khác ít đầu tư về tài sản cố định thì ROA cao thôi, vậy ta mới nhắc đi nhắc lại việc nên so sánh các đối thủ cùng ngành, mới thấy sự khách quan.
3. ROIC (Return On Invested Capital): Chỉ lợi nhuận sau thuế trên phần vốn chủ + nợ vay. Gần giống ông ROE chỉ thêm ở dưới mẫu phần vốn vay. Để thấy hiệu quả sinh lợi trên vốn đầu tư kèm tiền vay. Khác ở 2 ae ROE, ROA một xíu chỉ sử dụng tiền tươi thóc thật. Thì ở ROIC có thêm cái vốn vay cho thấy khả năng sử dụng vốn vay của doanh nghiệp có hiệu quả hay không. ROIC thì ít có trên các báo cáo hay các trang, các bác có thể tính thủ công nhé 😎😎😎. Một doanh nghiệp Ad thấy ổn khi chỉ số này dao động quanh 15-20%.
ĐỊNH GIÁ DOANH NGHIỆP DỰA VÀO EPS, P/E, P/B
Nối tiếp phần 1 về ROE, ROA, ROIC được nhiều bạn hưởng ứng. Nên hôm nay Ad viết thêm về 3 chỉ số khác, cũng khá chi là quan trọng và cần chú ý soi, trước khi nhà đầu tư phân tích sâu về báo cáo tài chính (BCTC). Đó là EPS, P/E, P/B.
1. EPS (Earning Per Share): Dịch từ tiếng Anh sang tiếng việt nghĩa là "Tiền kiếm được trên mỗi cổ phần" hay nôm na dễ hiểu là "Lợi nhuận trên một cổ phiếu". Bằng cách lấy lợi nhuận sau thuế chúng ta chia cho tổng số cổ phiếu đang lưu hành của một doanh nghiệp. Khá easy đúng không nào, nhưng chỉ số này theo Ad nghĩ cực kì là quan trọng đấy. Vì cái đầu tiên quan trọng nhất nó phản ánh mức độ sinh lời (bao nhiêu tiền) trên một cổ phần của doanh nghiệp, mà nhà đầu tư đang quan tâm.
Thứ nữa một doanh nghiệp được gọi là tốt, theo kinh nghiệm của Ad thì EPS phải tăng trưởng tốt hằng quý, hằng năm. Có thể vài ba quý hay 1, 2 năm gì đó trồi sụt (do khách quan). Nhưng view chung thì phải tăng trưởng đều thì mới "ngon lành cành đào".
Bên cạnh đó chú ý đến việc chia cổ tức, phát hành thêm, bán ưu đãi, ESOP...sẽ làm giảm EPS làm mất "mỹ quan" cổ phiếu. Hạn chế những doanh nghiệp bên trên. Sự tăng trưởng của ESP (lợi nhuận) nên đi kèm với tăng trưởng của doanh thu để cho thấy mức độ tăng trưởng tốt của doanh nghiệp. Chứ lợi nhuận tăng nhưng doanh thu không tăng hoặc giảm đều thì nhiều khả năng có vấn đề?
Cuối cùng trong công thức tính EPS có phần tử số là "Lợi nhuận sau thuế". Nên việc tính cái lợi nhuận này phải bỏ đi các hoạt động tạo lợi nhuận bất thường? Ví dụ như năm ngoái bác Vượng "bán con" (Vinmart, Vinmart+, VinEco) cho Masan, thì cục lợi nhuận to đùng ấy khi tính các bác phải trừ ra cho EPS mình nó khách cmn quan. Vì lợi nhuận bất thường chỉ xảy ra một lần và nó không đại diện cho hoạt động tạo ra doanh thu, lợi nhuận chính cho doanh nghiệp.
2. P/E (Price/EPS): Sau khi tính được EPS, thì các bác chắc chắn sẽ tính được P/E hiện tại của một doanh nghiệp. Bằng các lấy thị giá trên sàn chia cho EPS vừa tính. Ra 5, 7, 10, 69... gì đấy. Thì về P/E, đinh giá P/E nhiều sách vở hay nói hơi khó hiểu thực ra bản chất đầu tiên của chỉ số này chỉ ra: "Sau bao lâu thì các khoảng đầu tư vào cổ phiếu này của các bác hoàn vốn?". Ví dụ P/E hiện tại của Coteccons (CTD) là 8 thì sau 8 năm từ lúc các bác xuống tiền, với giả định EPS không đổi thì các bác hoàn vốn đầu tư, tương tự với các cổ phiếu khác.
Ngoài ra, P/E được dùng khá phổ biến như một công cụ cho nhà đầu tư xem xét để phần nào biết được chứng khoán rẻ hay đắt. Nhưng việc rẻ hay đắt theo quan điểm của Ad thì sẽ có 2 vấn đề sau đây:
- Thứ nhất: Nên so sánh P/E của các cổ phiếu thuộc một ngành, đừng so sánh khác ngành sẽ gây khập khiễng. Chúng ta không thể so sánh P/E của tập đoàn đa ngành như Vingroup với các công ty xuất khẩu thủy sản được.
- Thứ hai: P/E cao hoặc rất cao có phải là đang quá đắt, không còn thơm nữa và P/E đang thấp và cực kì thấp so với các cổ phiếu cùng ngành liệu có phải là món hời? Thực tế thì không phải P/E cao thì có nguyên do của nó: cổ phiếu đang tăng trưởng, dòng tiền nhà đầu tư kì vọng đẩy thị giá lên...Và ngược lại mấy thanh niên P/E như cho không: cổ phiếu đang giảm trưởng, dòng tiền xa lánh không ai thèm múc thì thị giá giảm --> P/E giảm tương ứng.
Cuối cùng theo kinh nghiệm đầu tư của Ad thì P/E chỉ là một công cụ định giá mang tính tương đối. Nên các bác đừng bỏ qua một cổ phiếu nào trông P/E của nó có vẻ đang quá cao và ngược lại "tất tay" và những cố phiếu mà thị trường "xa lánh"!
3 P/B (Price/Book Value Per Share): là tỷ lệ được sử dụng để so sánh giá của một cổ phiếu so với giá trị ghi sổ của cổ phiếu đó. Tỷ lệ này được tính toán bằng cách lấy giá đóng cửa hiện tại của cổ phiếu chia cho giá trị ghi sổ tại quý gần nhất của cổ phiếu đó.
Công thức tính như sau:
P/B = Thị giá cổ phiếu / (Tổng giá trị tài sản – Giá trị tài sản vô hình – Nợ)
Đối với các nhà đầu tư, P/B là công cụ giúp họ tìm kiếm các cổ phiếu có giá thấp mà phần lớn thị trường bỏ qua. Nếu một doanh nghiệp đang bán cổ phần với mức giá thấp hơn giá trị ghi sổ của nó (tức là có tỷ lệ P/B nhỏ hơn 1), khi đó có hai trường hợp sẽ xảy ra: hoặc là thị trường đang nghĩ rằng giá trị tài sản của công ty đã bị thổi phồng quá mức, hoặc là thu nhập trên tài sản của công ty là quá thấp.
Ngược lại, nếu một công ty có giá thị trường của cổ phiếu cao hơn giá trị ghi sổ thì đây thường là dấu hiệu cho thấy công ty làm ăn khá tốt, thu nhập trên tài sản cao. Chỉ số P/B chỉ thực sự có ích khi nhà đầu tư xem xét các doanh nghiệp có mức độ tập trung vốn cao hoặc các công ty tài chính, bởi giá trị tài sản của các công ty này tương đối lớn.Vì công tác kế toán phải tuân thủ những tiêu chuẩn ngặt nghèo, nên giá trị ghi sổ của tài sản hoàn toàn không tính tới các tài sản vô hình như thương hiệu, nhãn hiệu, uy tín, bằng sáng chế và các tài sản trí tuệ khác do công ty tạo ra. Giá trị ghi sổ không có ý nghĩa nhiều lắm với các công ty dịch vụ vì giá trị tài sản hữu hình của họ không lớn.
